🎈 Hayat

‘de, da’ eki nasıl yazılır?

Şu dünyada uyuz olduğum bir sürü şey var. Biri de “-de” ile “de” eklerinin farkını çözememiş, durmadan yazım hatası yapan insanlar. Bu hata MSN’de yazışırken kabul edilebilir bir durum oluyor. Hani hızlı yazıyoruz, kısaltma kullanıyoruz vs. Ama bazı blog yazarları (?) ve birçok forum yazarı da nedense bu eki doğru kullanamıyor.

Arkadaşlar! Lütfen yazdıklarınıza biraz özen gösterin. Göndermeden önce yazdıklarınızı bir defa daha okuyun. Sayenizde Türkçe kaynaklardan nefret eder oldum. Türkiye’nin en geniş kapsamlı bloglarından Bildirgeç’i sizin gibiler sayesinde takip edemiyorum. “mi” soru ekini birleşik yazıyorsunuz, “evdede un var bakkaldada” cümlesindeki gibi absürt hatalar yapıyorsunuz. Küçük harf ile başlıyorsunuz yazmaya. “?”nin ne anlama geldiğini bile unutturmaya çalışıyorsunuz bize. “insan hiç mi umursamaz” cümlesinde olduğu gibi…

Türkçe kaynak yaratmak, Türkçe’yi katletmekle aynı anlama gelmez ki!

“-de” eki, bulunma hal ekidir. Eğer bir yerde iseniz bunu kullanırsınız. Birleşik yazılır. Aşağıda birkaç örnek mevcut:

  • Evde un var.
  • İzmir’de deprem olmuş.
  • Antalya’da raylı sistem çalışması var.
  • Antkart Genel Merkezi’nde çok kuyruk var.
  • Fizikçimiz Fen Fakültesi’nde çalışıyor.
  • Kalemim Didem’de kalmış.
  • Yerde çamur var, dikkat et!
  • Kaş’ta orman yangını çıkmış.
  • Kitapta güzel resimler var.

“de, da” eki ise “dahi” anlamına gelen ektir. Ayrı yazılır. Hiçbir şekilde benzeşmez, “te, ta” olmaz. Örnekler:

  • Ali ve Ahmet okula gidiyor. Ayşe de gidecek.
  • Bu kitaptakiler çok güzel. Şu kitap da çok güzel. (Yanlış: Şu kitap ta çok güzel. Şu kitapta çok güzel.)

Örnekler yetti mi? Umarım… İnanın böyle hatalar yapmakla sadece Türkçe’yi katletmiyorsunuz. Aynı zamanda insanları Türkçe’den soğutuyorsunuz. Okumam için, önce insana hitap eder gibi yazılmış olması gerekiyor diye düşünüyorum. Yazarlık/çevirmenlik sadece yazabilme yetisi/kelime bilgisi değildir. Aynı zamanda bunları kurallara uygun bir şekilde ifade etme yeteneğidir.

Arkadaşlar! Hepimiz her kuralı bilmiyoruz. Ben de her kuralı bildiğimi ve bu yazıda hata olmadığını iddia etmiyorum. Öte yandan böyle kişileri uyarmamız, ama daha önemlisi bu kişilerin bizi dinlemesi ve bir daha aynı hatayı yapmaması gerekiyor.

Nice “okunabilir” Türkçe kaynaklara…

Yazım kuralları hakkında Türk Dil Kurumu tarafından hazırlanmış detaylı bir doküman var. Buradan ulaşabilirsiniz.

Not: Bu yazıda kastettiğim hatalar klavyede yanlış tuşa basmaktan kaynaklanan hatalar değil, bilgisizlik kaynaklı hatalardır.

Not 2: Yazıdaki bir hata ziyaretçilerimden gelen bir uyarı üzerine düzeltilmiş, yazı 7 Ocak 2010 günü güncellenmiştir.

‘de, da’ eki nasıl yazılır? 180 yorum aldı.

  1. Merhabalar,
    Merak ettiğim bir şey var, aşağıda ifade ettiğiniz kuralın bir kaynağı var mı acaba. Bir yazım kılavuzu gibi… Teşekkürler

    Özel isme geliyorsa ‘ ile ayrılır. Özel isimlerde sertleşmez, -de olarak yazılır, ancak “te” olarak okunur.

    Yazılış: Kaş’da
    Okunuş: Kaşta

    1. @anonim: Merhaba, sorunuz için teşekkürler. Az önce TDK’nın sitesini araştırdım ve o kuralı yanlış bildiğimi fark ettim. Onun için bir kaynak gösteremediğim gibi, yazının o kısmını düzeltiyorum. Uyarınız için çok teşekkür ederim.

      Doğrusu şöyle, daha doğrusu şunu yazmak istemişim: Sonu sert ünsüz ile biten bir özel isme ünlü bir ek gelirse özel isimin yazımında yumuşama yapılmayacağı, ancak okunurken yumuşama olacağıymış.

      Mesela: Ahmet’e şeklinde, Ahmed’e değil, ancak okunurken Ahmede şeklinde yumuşatarak.

      Tespit için tekrar teşekkürler, yazıyı düzeltiyorum.

      1. Merhaba! Tesadüfen karşılaştığım bu site nedeni ile yüzüme yerleşen tebssüm için size teşekkür ederim. Giderek yozlaşan türkçemizin, başkaları tarafından da önemsendiğini görmek beni çok mutlu etti. Ben, yazının dilin şifresi olduğuna inanırım. Emekleriniz için teşekkür ederim.

      2. Yukarıdaki yazıyı yazarken ögretici olmak yerine döşemeyi tercih eden sevgili arkadaşım, demek ki tam olarak bilmeden ahkam kesip bir yerlere birşeyler yazmamak gerekiryormuş. Örnek olmak istiyorsan uslubunu düzelt, insanların yaptığı yazım hataları düzelir.

        İstanbul'dan bir vatandaş.
        Dip not: 'dan ayrı yazılır, Sertleşmez.

      1. ayça sen ayça uzuncamısın bnim atatürkde ayça uzunca die bi arkadaşım varda 7/h sınıfında kırıkkalede sen omusun ltfn cevapla

    2. Okunuşu da yazılışı da Kaş'ta olmalı. Çünkü Türkçe dil bilgisi: 'hsşfkpçt' harfleri ile biten kelimelerden sonra gelen sessiz harflerin sert ünsüz olması gerekir. Yani Kaş özel isminden sonra gelen de da eki sert ünsüz harf ile yani 't' ile başlamalıdır.

  2. Ben de o son söylediğin şeyi anlamadım.Yani şimdi biz özel isimlere gelen “-de” ekini Ahmet’te olarak mı yazacağız yoksa Ahmet’de olarak mı?LÜTFEN CEVAP İSTİYORUM.BİRDE DÜZELTME YAPMAMISSINIZ

    1. @hakan: Ahmet’te kelimesindeki “de” ekinin anlamına göre iki şekilde yazılabilir.

      Durum 1: Ahmet’te kalıyorum bu akşam.
      Durum 2: Ahmet de benimle beraber Antalya’ya geliyor.

      Bu da ikinci durum. Eskiden Ahmet’de yazımının doğru olduğunu sanıyordum (durum 1 için) ancak @Anonim’in uyarısından sonra araştırdım ve hatamı düzelttim.

    2. siz neysiniz yaaaaaaaaaaa özellikl en başta kim yazmışsa neymiş ? nin ne anlama geleceğini bile unutuyormuş unutma ozaman kardeşşşşşşşşşşşşşşşşşşşşşşşşşşşş

  3. “Bu form da bütün bölümler bilgisayardan…”=>Sapına kadar sözel fakültemde, elime tutuşturulan bir “formda” bulunan not. Derhal okuldan kaydımı aldım ve açık deterjan işine girdim.

  4. Merhaba benim anlamadığım da şu. “Hadi oradan sende,adam sende git işine,aman sende bırak artık bu işleri” Buradaki de ve buna benzer bir çok cümledeki de ayrı mı yoksa birleşik mi yazılmalı?Bildiğim kadarıyla de yi ayırdığımızda anlam bozulmuyorsa ayrı yazılır,bozuluyorsa bitişik yazılır,ama verdiğim örneklerde bulunma hal eki değil ama da de eki de değil.

    1. @akif: “Anlam bozulmuyorsa ayrı yazılır” genelde tutan bir kural olsa da, senin örnekte de olduğu gibi burada tutmamış. sende’lerdeki de ler hal eki olmadığı için, ayrı yazılmaları gerekir. “Hadi oradan sen de!”

      1. bencede sus çünkü çok biliyomuş gibi anlamsız ve aptalca konuşuyorsun

  5. hocam -de -da ekleri bağlaç anlamında,bulunma hal eki amacıyla kullanılabilir,bu yardımınız için teşekkürler,fakat şöyle bir örnek gördüm ki nasıl adlandıracağımı bilemedim: altı ayda tamamlandı. buradaki -da ekinin kullanımı ne şekilde anlandırılır merak etmekteyim,yardımınız için şimdiden teşekkürler

    1. Merhaba,

      Tam emin olmamakla beraber, oradaki kullanımda da ek hal eki. Neden böyle düşündüm diye sorarsanız,

      Altı aya kadar tamamlanacak.
      Altı aydan daha kısa bir sürede tamamlanacak.
      Altı ayda tamamlandı.
      gibi benzer şekillerde diğer hal eklerini de kullanabiliyoruz. Ama tabi bu benim görüşüm ve bu konunun uzmanı değilim, yanılıyor olabilirim.

  6. Takip demiyorum değil, takip edemiyorum yazmanız gerekiyor.Bir blog yazarısınız ve yazdıklarımızı publish etmeden önce birkez daha okumalıyız değil mi?

  7. "Sayenizde Türkçe kaynaklardan nefret eder oldum." küstahlığımı bağışlayın ama, "Sizin yüzünüzden………." yazmanız gerekirdi, "sayenizde………………" değil. 🙂
    Ayrıca belirtmek isterim, aynı dertten ben de muzdaribim. Neden Türkçe inatla katlediliyor, anlamıyorum.. Emeğiniz ve birçok insanın "çığlığı" olduğunuz için, teşekkür ederim.

    1. Emeğiniz ve birçok insanın "çığlığı" olduğunuz için, teşekkür ederim. Cümlesini kullanan Ekin kardeş; Senin bu cümlende anlatım bozukluğu yok mu ? Evvela kendinize düzeltin sonra küstahlık edersiniz .

  8. çook güzel nir site örnekler mükemmel xD eminim sizde beğenmişsinizdir ama biraz daha ii olabilirdi xD

  9. İyrenç bir site. Sayfanın başında bu dünyada uyuz olduğum şeyler var. Diyor bu söz internette kullanılmaz

  10. Teşekkürler bilgiler için. Bence gayet hoş bir site. Sorulara ciddiyetle cevap verilmiş. Bu konu hakkında emeği geçen Umut arkadaşımıza (Hoca deniliyor ) teşekkür etmek gerekir. Sayfada ' iyrenç' ibarelerini kullanan sevimsiz arkadaşlar, konuşmamak çoğu zaman konuşmaktan daha hayırlıdır. İyi günler

  11. Bu haftada birinciliğini kimseye kaptırmadı.Cümlesinde haftada derken ayrı yazılmalımıdır?Cevap alabilirsem memnun olurum.

  12. Tamam. Yazdıklarınız doğru olabilir ama sanki aşağılar gibi söylemişsiniz. Bilmeyenler olabilir yada bunu bilerek yapanlar. Herneyse… Emeğe saygı. Teşekkürler…

  13. Umut kardeşim, seni tebrik ediyorum gerçekten. Öncelikle Türkçe'ye gösterdiğin özen ve dikkat için. İnsanlar dilin kullanımında gereken önemi göstermiyor artık. Ben de uyarıyorum çevremdekileri sürekli ama durum bir süre sonra canını sıkmaya başlıyor. Neden mi? Çünkü kimse düzeltilmekten hoşlanmıyor, yanlış bildiğini kabul etmek istemiyor. İşin özü, alınganlık yapıyorlar. Öğrenmeye açık değiller. Bunu da anlayabilmiş değildim. Neyse, yorum yazmamın asıl amacı bu değildi. Sabırlı kişiliğini takdir etmek istedim sadece. Yorumların hepsini okudum ve uzun zamandır aklımda olan bir konu tekrar beynimi kemirmeye başladı. Bilgisayar ve internet kullanımında yaş ortalaması düştükçe, internet ortamı bozulmaya başladı bence. Bu acayip yorumları yazanların, aklı başında yetişkin insanlar olduklarını sanmıyorum. Yine de çoğuna cevap vermişsin. Bu şekilde devam etmen umuduyla, iyi çalışmalar dilerim.

  14. Bu siteyle alakası olmayanlar neden girip saçma şeyler yazıyorlar anlamıyorum?Başka işiniz mi yok? Site harika olmuş tek kelimeyle.Aradığımı buldum , gayet açık , net ve anlaşılır. Ellerinize sağlık…

  15. Sayı Umut, yazınız da şöyle bir cümle kurmuşsunuz, "Yazarlık/çevirmenlik sadece yazabilme yetisi/kelime bilgisi değildir."
    Türkçe imla kurallarında "/" diye bir şey var mı? O anlamsız işaret yerine "," , "ve", "veya", "ya da" kullansaydınız daha doğru olmaz mıydı?
    Ayrıca "absürt" (Fransızca) kelimesi yerine "saçma" diyemez miydiniz?
    Yine yazınızdaki, "… Türkçe’yi katletmiyorsunuz. Aynı zamanda insanları Türkçe’den soğutuyorsunuz." ifadenizi neden iki cümleden oluşturdunuz? "…katletmiyorsunuz, aynı…) şeklinde olsaydı daha akıcı olmaz mıydı? Saygıyla.

    1. Soru 1: Türkçe imla kurallarında "/" diye bir şey var mı? O anlamsız işaret yerine "," , "ve", "veya", "ya da" kullansaydınız daha doğru olmaz mıydı?
      Cevap 1: Sanırım o anlamsız işaret yerine diğerlerinden birini kullanabilirdim. Kurallardan emin değilim, araştırmak lazım, dediğinizde haklı olabilirsiniz.

      Soru 2: Ayrıca "absürt" (Fransızca) kelimesi yerine "saçma" diyemez miydiniz?
      Cevap 2: Diyebilirdim. Ama absürt kelimesini koymayı uygun gördüm. İki kelimenin aynı hissi verdiğine inanmıyorum. Yazarın kanaati diyelim.

      Soru 3: Yine yazınızdaki, "… Türkçe’yi katletmiyorsunuz. Aynı zamanda insanları Türkçe’den soğutuyorsunuz." ifadenizi neden iki cümleden oluşturdunuz? "…katletmiyorsunuz, aynı…) şeklinde olsaydı daha akıcı olmaz mıydı?
      Cevap 3: Yine bana kalmış bir şey. Bu şekilde düşük bir cümle değil ve böyle kalmasında bir sakınca görmüyorum.

      E madem yazım hatalarıyla başladık, söylemezsem çatlarım:

      "yazınız da" değil, "yazınızda" yazmanız lazımdı.

      İyi akşamlar.

      1. Sayın Umut, "yazınız da" kelimesindeki "da" tabii ayrı yazılmaz. Bu benim dikkatsizliğim sonucu olmuştur. Birlikte düzeltmiş olduk. Katkınız için teşekkür ederim.

  16. Türkçe'yi doğru yazmak için: Öncelikle bir Türk gibi düşünmek ve bu kimlik ile özdeşleşerek ana dile sahip çıkmak gerekir. Giderek yozlaşan, kimliksiz ve çarpık kişilikli bir nesilden de bunları beklemek hayal olur. Şu anda "moda" olan bu çarpıklığın gelecekte de geçerli kalacağına inanarak kendini kaptıranlar, büyük bir hayal kırıklığı, kayıp ve dışlanmışlığa uğrayacaklarının farkında değiller. Umarım kendileri için çok geç olmadan, doğru yerine bu yanlış yolu takip edenler, o yolun bataklığa çıktığının farkına varırlar.

  17. Kullanılımana bağlı olarak değişir.Örneklersek:1-Yerde duran topu getir. (Birleşik yazılır).2-Yerde de top var,sandalyenin üzerinde de.(Ayrı yazılır )

  18. Tebrikler kardeşim çok güzel olmuş.Çok beğendim.Umarım herkez beğenmiştir.Yine tebrik ederim kardeşim.

  19. Ben bir dil öğrencisi olmama rağmen Türkçe'nin yozlaşmasına son derece karşıyım.Bence kendinizi gayet güzel ifade etmişsiniz.Burada verdiğiniz mesajı anlayanlar az gibi görünüyor.

  20. Böyle basit bir konunun bu kadar bilinmemesine , çok şaşırdığımı söyleyebilirim.Gelen yorumlar son derece komik.Yine de güzel bir konuya değinilmiş.
    Arkadaştan ricam ; falan – filan, felan kullanımına da bir el atması.İyi çalışmalar.

  21. Herkes yorum yapınca canım çekti be : ))
    Bence herkes işini yapsa bunların hiçbirine gerek kalmazdı ,ama Türkiye'de herkes her yerde olmaya çalıştığı için maalesef ki hiçbir yerde değiliz diye düşünüyorum . Teşekkürler.

  22. "İmlamız lisanımız düzelince, lisanımız da kafamız düzelince düzelecek
    çünkü o da ancak onlar kadar bozuktur, fazla değil!" (Yahya Kemal Beyatlı). Verdiğin linki okurken bunu gördüm. O zaman söylenen söz bu zamana nasıl da güzel uymuş.

  23. Bu haftada birinciliğini kimseye kaptırmadı.Cümlesinde haftada derken ayrı yazılmalımıdır?Cevap alabilirsem memnun olurum.

  24. merhaba ;

    aklımıza birşey takıldı resmi bir yazı yazarken en alta sol tarafa ektedir diye ek bir bildi yazıp ektekileri sıralıyoruz ya o ektedir diye mi yazılıyor ek'tedir diye mi yazılıyor?

    acil cevap verebilirseniz sevinirim.

  25. küçük bir sorum olacak..Bulgaristan'daki yazımındaki ki eki bağlaç olmadığı halde ayrı mı yazılmalıdır? cevap alabilirsem çok memnun kalıcam.

  26. bence gayet güzel bir site ama yorumları abartmayı çok seviyorlar daha sayfaya girer girmez hemen kötüleyenler var çok beğenmesenizde ''emeğe saygı'' demeli….

  27. İnsanların eline fırsat geçmeye görsün. Şu yorumları yapan insanlar yazdıklarını tekrar okuyup yaptıkları hatayı farkederler mi?

  28. Ben de yeterlilik fiillerine takılmış durumdayım. 🙂
    Gele bilirim
    Yapa bilirim
    İndire bilirsiniz…. v.s. v.s.
    Deli ediyorlar beni.

  29. ben o de yazımı hatalarını görmekten bıktım ama o hatayı yapanlar bıkmadılar burdan bilmek istemeyenlere sesleniyorum ya öğrenin artık ya da yazmayın kullanmayın cümlede lütfen rica ediyorum :))

  30. Yaav arkadaşlar size birşey soracağım.
    TEŞEKKÜRLER…
    Aşağıdakilerden hangisinde de-da eki yanlış yazılmıştır?
    A)kavak zaten kulübenin uzağın da değildi.
    B)bu söz üstüne satıcıda güldü.
    C)şunu az yürüt de,yürüyüşünüde görelim.
    D)orta da en kısa boylusu duruyordu.
    Teşekkürler sağolun.

    1. A)Kavak zaten kulubenin uzağında değildi.
      B)Bu söz üzerine satıcı da güldü.
      C)Şunu az yürüt de yürüyüşünü de görelim.
      D)Ortada en kısa boylusu duruyordu

  31. akil adamlar olayı çıktı ben öğretmenim.akil adamlardan anladığım,hatrı sayılır ve sözü geçer.hal böyleiken mecliste o dedikleri akil adamlardan hiçmi bulamadılar.şayet bulamadıysalar vay halimize.

  32. Tebrik ediyorum, ben de illet oluyorum yazım yanlışlarına.
    Eskiden aynı hataları yapardım ama şimdi internette sohbetlerde bile kesinlikle bu kurallara uymaya çalışıyorum, kesme işareti hariç çünkü zor yerde :))
    Bir de cümleye büyük harfle her zaman başlayamıyorum.
    Cümlelerin sonuna nokta kullanınca karşıdaki insan çok ciddi yazdığımı düşünüyor, çekiniyormuş nasıl işse 😀

  33. Merhaba,

    Söylediklerine katılıyorum. Yalnız;

    Bağlaç olan “de,da” bir özel isimden sonra gelirse kesme işaretiyle ayrılmaz.
    *Bize Ahmet’de gelecek.(yanlış)
    *Bize Ahmet de gelecek.(doğru)

    Kalemim Didem'de kalmış. Örneği vermişsin.

    1. "Bize Ahmet de gelecek." deki "de" "dahi" anlamındadır ve ayrı yazılır. Ancak "Kalemim Didem'de kalmış." örneğindeki "de" bulunma hal ekidir ve birleşik yazılır. Bu nedenle yazımında bir sıkıntı olmaması gerekiyor.

  34. De, da eki ise "dahi"anlamina gelen ektir.
    Sanirim burada ek olmayi kaybedip baglac halini aliyor.
    Baglaclar ise kelimedir.

  35. Yazıdan ve yorumlardan anlaşılıyor ki, belli kurallar olsa da istisnalar olabiliyor. Kafa karıştıran nokta asıl burası! De da "eklerinde" "örneğinde" olduğu gibi. Ayrı mı birleşik mi? Umut bey, bu ve buna benzer konular hakkında bir veritabanı var mı?! Bilgilendirebilir misiniz?

  36. Senin de *** *** bu sitenin sana yetki veren admininin de *** *** insanlara bilgi verirken biraz daha edepli olmayı öğren ***. De / de ekini biliyorsun diye kendini ne *** sandın ***!!!!!!!!!! Gelmiş birde insanları küçümsercesine yazmışsın!!!!!!!

  37. Az önce yazdığım mesaj denetimden geçemez ise okuyanın da *** *** böylelerine imkan verdiği için !!!! Bırakın millet gerçek yorumları görsün!!!!

    1. Yazdığınız küfürleri kapatmak dışında yorumlarınıza dokunmadan yayına aldım. Böylelikle herkes sizin ne olduğunuzu gördü. Oldu mu?

      1. sen boşver işin ironik kısmını mesajın içeriğine aldırış et.herkesin görmesi benim hoşuma gider çünkü yazını okuyan yüzlerce insan aşağılandığını hissetmeden ve aldırış etmeden teşekkür mesajı yazmış sana .İşin İRONİK KISMI kendini bir bok sanmanı sağlamışlar!!!!

  38. Ayri yazilan dahi anlamindaki "de da", ek degil baglactir. Ismin hali olan "-de" ektir ve tum ekler gibi bitisik yazilir.

  39. Önemli bir konu ancak o kadar da kafaya takmaya değmez. Sırf bu bahsettiğin ekleri düzgün yazmak için daha fazla vakit kaybediyorum ve o yüzden bu yazıya denk geldim. Bana göre önemli olan anlaşılabilmektir. Türkçe çok geniş bir dil. Ne bulsa kabul ediyor.

  40. Aferin yazmışsın da bağlaç olan "de/da" ek değildir. Yani "-de ve de ekleri" diye bir şey olamaz. Doğru değildir. Dikkat edelim. 🙂

  41. Birşey söylemek istiyorum. Tamam iyi güzel, açıklayıcı bir şekilde anlatmışsınız. Ama insanlara hakaret eder gibi olmamış mı? Birçok kişi size yorumlarda teşekkür etmiş, ben de teşekkür ediyorum böyle bir yazı paylaştığınız için. Ama insanlara hakaret etmeniz -etmeseniz bile öyle anlayacağımızı sağlayacak cümleler kurmanız- ne kadar doğru bilemiyorum.
    Teşekkürler.

  42. Ben 'Wattpad' adlı bir uygulamada kitap yazıyorum. Yedinci sınıf olduğum içinde bazı de da ayrımlarını bilmiyorum. Şunu soracaktım; 'Umarım sizde' mi yoksa 'Umarım siz de' mi olur?

  43. Benimde blogum olmasına rağmen bariz hatalar yapıyordum ve halen de ve da ekini çözemiyordum. Lakin şimdi bu yazınızdan sonra dahada dikkat edeceğim. Teşekkür ederim sizlere

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir